بانویی که با نخ و سوزن هویت را به جهان دوخت

ریحان نیوز _ سکینه مریخ | ثریا زائر عمالی بانوی کارآفرین و مربی فنی‌وحرفه‌ای از شهرستان نکا، بیش از چهار دهه است که با هنر دوخت‌ودوز، زندگی زنان و هویت فرهنگی مازندران را به هم پیوند زده است. در دورانی که بسیاری از مهارت‌های سنتی زنان به فراموشی سپرده می‌شد و بازار کار محدود به صنایع بزرگ و خدماتی بود، زائر عمالی مسیر متفاوتی را انتخاب کرد؛ مسیری که در آن هنر، مهارت‌آموزی و استقلال اقتصادی زنان با هم ترکیب شد و توانست هویت فرهنگی استان را احیا کند. اقدامات او فراتر از یک کارآفرینی معمولی است؛ او فرصت‌های اقتصادی را با میراث فرهنگی تلفیق کرده و زنان محلی را از خانه‌های خود به بازار کار واقعی متصل ساخته است. فعالیت‌های او نمونه موفقی از توانمندسازی اقتصادی زنان با تکیه بر مهارت‌های سنتی و فرهنگی است؛ مدلی که هم اشتغال ایجاد می‌کند و هم هویت جمعی و تاریخ یک منطقه را به جامعه امروز منتقل می‌کند.

داستان زائر عمالی از سال ۱۳۵۷ آغاز شد، زمانی که دوخت‌ودوز برای بسیاری تنها هنر خانگی محسوب می‌شد. او اما این هنر را به ابزاری برای استقلال اقتصادی زنان تبدیل کرد.

دوران دشوار جنگ و محدودیت‌های اجتماعی او را به این باور رساند که آموزش عملی و مهارت‌آموزی مهم‌ترین ابزار توانمندسازی زنان است و هدف اصلی او تبدیل مهارت‌های سنتی زنان به منبع درآمد و عزت‌نفس اجتماعی بود و فعالیت آموزشی رسمی او از سال ۱۳۷۵ آغاز شد و پس از دریافت مجوز سازمان فنی‌وحرفه‌ای در سال ۱۳۸۰، ساختارمندتر شد.

او معتقد بود هدف کلاس‌ها صرفاً صدور مدرک نیست، بلکه ورود مستقیم هنرجو به بازار کار است و تاکنون بیش از پنج تا شش هزار نفر از آموزش‌های او وارد چرخه تولید و اشتغال شده‌اند و برخی تولیدات به صورت برون‌سازمانی به هنرجویان سپرده می‌شوند؛ مدلی که استقلال فردی زنان و توسعه اقتصادی محلی را تقویت می‌کند.

نقطه عطف مسیر حرفه‌ای زائر عمالی، سال ۱۳۹۴ بود ، بازدید از جشنواره‌ای در شیراز او را با خلأ جدی نبود لباس بومی مازندران در میان لباس اقوام ایران مواجه کرد و این تجربه، آغازگر پژوهش میدانی گسترده‌ای شد که شامل جمع‌آوری لباس‌های قدیمی از صندوقچه‌ها، بررسی پارچه‌ها و نقوش، گردآوری روایت‌های شفاهی زنان محلی و برگزاری نشست‌های تخصصی با حضور کارشناسان تاریخ، طراحی لباس و میراث فرهنگی بود. پس از ۶ تا ۸ ماه تحقیق، زائر عمالی لباسی اصیل و مستند طراحی کرد که با حضور وزیر وقت به ثبت جهانی رسید. این موفقیت نه تنها افتخار فردی بود، بلکه بازگشت دوباره لباس مازندرانی به عرصه عمومی و نشانه‌ای از احیای هویت فرهنگی استان محسوب می‌شود.

لباس‌های طراحی‌شده توسط او ساده، پوشیده و مردمی هستند و با پارچه‌های نخی تولید می‌شوند. استفاده از تکه‌پارچه‌ها و جلیقه‌های چهل‌تکه هم یادآور سبک زندگی گذشته و هم نشان‌دهنده توجه به ارزش‌های زیست‌محیطی و کاهش ضایعات پارچه‌ای است. این مدل نشان می‌دهد هنر سنتی نه تنها زیبایی و هویت فرهنگی، بلکه پیام‌های اجتماعی و محیط‌زیستی نیز منتقل می‌کند ، آثار زائر عمالی در رویدادهای ملی و فرهنگی، از کاخ سعدآباد تا جشنواره‌های اقوام، حضور یافته و الگوبرداری استان‌های دیگر، اهمیت مسیر او را در احیای هویت فرهنگی و توانمندسازی اقتصادی زنان نشان می‌دهد.

او معتقد است هر بانویی می‌تواند در خانه خود تولید کند و هر خانه، به یک کارگاه کوچک و مؤثر در اقتصاد خانواده تبدیل شود و یکی از آموزه‌های کلیدی او، انتقاد از ضعف مهارت‌آموزی در نظام آموزشی و ضرورت آموزش عملی از سنین پایین است. او بر این باور است که مهارت، فرهنگ و اقتصاد تنها از طریق تجربه عملی و تمرین مستمر شکل می‌گیرد. در نهایت، زائر عمالی بر نقش رسانه‌ها در روایت درست تلاش‌ها تأکید دارد؛ چرا که یک روایت صحیح می‌تواند نه تنها یک زندگی، بلکه یک فرهنگ را زنده نگه دارد.